Binnen de ouderenzorg komen de begrippen somatische zorg en psychogeriatrische zorg (PG)  regelmatig voorbij. Toch is voor veel mensen niet direct duidelijk wat deze vormen van zorg precies inhouden en wanneer iemand hiervoor in aanmerking komt. Het onderscheid is belangrijk, omdat beide zorgvormen inspelen op een andere zorgvraag.

In deze blog leest u wat het verschil is tussen somatische zorg en PG-zorg, welke kenmerken bij beide zorgvormen horen en hoe zorgprofessionals bepalen welke ondersteuning het beste aansluit bij de situatie van een oudere.

Wat is somatische zorg?

Waar PG-zorg draait om cognitieve aandoeningen, richt somatische zorg zich op lichamelijke klachten en beperkingen. Het woord somatisch betekent letterlijk ‘lichamelijk’.

Somatische zorg ondersteunt ouderen die door een ziekte, chronische aandoening of lichamelijke achteruitgang hulp nodig hebben bij hun dagelijkse leven. Denk aan ondersteuning bij persoonlijke verzorging, mobiliteit, verpleegkundige handelingen of medische behandelingen.
Deze zorg kan bestaan uit:

• hulp bij wassen, aankleden en bewegen
• ondersteuning bij medicatie
• wondverzorging
• begeleiding tijdens herstel na een operatie
• verpleegkundige zorg bij chronische aandoeningen

Vaak werken verschillende zorgprofessionals samen, zoals verpleegkundigen, fysiotherapeuten en ergotherapeuten. Het doel is om iemand zo zelfstandig mogelijk te laten functioneren ondanks lichamelijke beperkingen.

Wanneer is somatische zorg passend?

Somatische zorg kan nodig zijn wanneer lichamelijke klachten steeds meer invloed krijgen op het dagelijks functioneren.
Veelvoorkomende situaties zijn:

• diabetes
• COPD
• hart- en vaatziekten
• Parkinson
• reuma
• spier- of zenuwaandoeningen
• verminderde mobiliteit door ouderdom

De benodigde ondersteuning verschilt per persoon. De één heeft alleen hulp nodig bij de dagelijkse verzorging, terwijl een ander intensieve verpleegkundige zorg ontvangt.

Wat is psychogeriatrische zorg (PG)?

Psychogeriatrische zorg is bedoeld voor ouderen met aandoeningen die invloed hebben op de hersenen en het cognitief functioneren. De bekendste aandoening is dementie, maar ook bijvoorbeeld de ziekte van Alzheimer of andere vormen van geheugenstoornissen vallen hieronder.

Bij PG-zorg staat niet de lichamelijke beperking centraal, maar de gevolgen van de cognitieve problemen, zoals veranderingen in gedrag en problemen met het denken of oriënteren. Naarmate een aandoening vordert, kunnen eenvoudige dagelijkse handelingen steeds moeilijker worden. Ook kunnen mensen moeite krijgen met het herkennen van familieleden, het inschatten van situaties of het behouden van een vaste dagstructuur.

De ondersteuning is daarom gericht op:

• begeleiding bij geheugen- en gedragsproblemen
• het bieden van rust, veiligheid en herkenning
• hulp bij dagelijkse activiteiten
• het creëren van een voorspelbare dagindeling
• persoonlijke aandacht in een veilige woonomgeving

Veel PG-afdelingen zijn kleinschalig ingericht, zodat bewoners zich veilig voelen en zoveel mogelijk hun eigen leefritme kunnen behouden.

Wanneer is psychogeriatrische zorg nodig?

PG-zorg wordt meestal ingezet wanneer cognitieve achteruitgang het dagelijks leven steeds meer beïnvloedt. Dat gebeurt vaak geleidelijk, waardoor mantelzorgers veranderingen eerder opmerken dan degene die de klachten heeft.
Veelvoorkomende signalen zijn:

• toenemende vergeetachtigheid
• desoriëntatie of verdwalen
• veranderingen in gedrag of stemming
• moeite met dagelijkse handelingen
• onveiligheid in de thuissituatie
• problemen met het herkennen van mensen of bekende plaatsen

Door tijdig passende begeleiding in te zetten, kan vaak langer structuur, veiligheid en kwaliteit van leven worden behouden.

De 3 belangrijkste verschillen tussen somatiek en PG

Hoewel beide zorgvormen onderdeel zijn van de ouderenzorg, verschillen ze duidelijk in hun uitgangspunt.

Somatische zorg

1. Gericht op lichamelijke aandoeningen
2. Ondersteuning bij lichamelijke verzorging
3. Comfort en zelfstandigheid staan centraal

Psychogeriatrische zorg (PG)

1. Gericht op geheugen en cognitieve aandoeningen
2. Begeleiding bij gedrag en oriëntatie
3. Structuur en veiligheid staan centraal

In de praktijk is het onderscheid niet altijd zwart-wit, soms lopen de zorgvragen in elkaar over. Iemand met dementie kan bijvoorbeeld ook moeite krijgen met lopen, terwijl iemand met een lichamelijke aandoening geheugenproblemen kan ontwikkelen.

Hoe wordt bepaald welke zorg iemand nodig heeft?

Welke vorm van zorg het beste past, verschilt per persoon. Er wordt daarom altijd gekeken naar de totale gezondheidssituatie. Bespreek veranderingen in gezondheid altijd met de huisarts of een andere zorgprofessional. Zij kunnen beoordelen welke ondersteuning nodig is en adviseren over passende woonzorg of begeleiding. Hierbij spelen verschillende factoren een rol, zoals:

• de medische diagnose
• de mate van zelfstandigheid
• geheugen en cognitief functioneren
• mobiliteit en lichamelijke gezondheid
• de veiligheid in de thuissituatie
• de belasting van mantelzorgers

Door tijdig de juiste zorg in te schakelen, ontstaat meer rust, veiligheid en kwaliteit van leven voor zowel de oudere als de mantelzorgers.
Voor betrouwbare informatie over dementie en psychogeriatrische zorg kunt u terecht bij Alzheimer Nederland. Praktische medische informatie over ouderenzorg en gezondheidsklachten vindt u daarnaast op Thuisarts.nl.